Wil je meer weten over rouwverwerking na het overlijden van een partner? Wees gerust; je bent hier op de juiste plek. Je hebt waarschijnlijk al veel meegemaakt nadat je jouw partner bent verloren, daarom willen we je graag welkom heten en veel liefs wensen. Wat knap dat je de moed hebt om meer te willen lezen over de achtergronden van rouwverwerking bij het verlies van een partner.
In dit artikel zullen we de volgende punten behandelen:
We hopen dat het je door dit artikel antwoorden krijgt op vragen die je hebt, en dat het je net hetgeen kan brengen wat je op dit moment nodig hebt.
Zoals wellicht verwacht laat onderzoek zien dat het overlijden van een partner een van de meest ingrijpende gebeurtenissen is in het leven. Of je het ziet aankomen of dat het juist plotseling is, het verandert het leven voor altijd. De kans is groot dat je emoties hebt ervaren die je nooit eerder hebt gevoeld, of misschien heb je juist wel moeite om nu – of in de periode die voorafging aan het overlijden – überhaupt iets te voelen.
Sommige nabestaanden zijn zo moe dat ze niet weten wat ze met zichzelf, de omgeving en de toekomst aan moeten. Misschien herken je dat je je vast probeert te houden aan dat wat er nog wel is, en dat kan van alles zijn. In de wirwar van emoties, of het gebrek daaraan, kan de volgende zin niet vaak genoeg benadrukt worden (we zullen dit ook vaker doen): het is oké wat je voelt. Besef dat iedereen de rouw van zijn of haar partner op een eigen manier verwerkt, een proces zonder tijdlijn dat vaak – hoewel verschillend in intensiteit – op een bepaalde manier levenslang duurt.
Dat rouw steevast gebeurt in duidelijke fases of stappen is namelijk alweer achterhaald. Ieder mens rouwt op een eigen manier. Ja, er zijn overeenkomsten, maar ook dingen als je leeftijd, achtergrond, geloof of cultuur spelen mee in hoe je verlies beleeft. Ook de band die je had met je partner en de manier waarop je hem of haar bent verloren, kunnen de rouwverwerking extra complex maken. Wat je voelt, is dus altijd uniek en van jou.
Wil je meer weten over de symptomen van rouwverwerking, rouwtherapie en of dit wellicht iets voor je kan zijn? Lees dan het dit artikel dat wij eerder schreven:
De kans is groot dat je helaas al ervaring hebt met rouwen. Om een oma of opa, een vader of een moeder. Ondanks de overeenkomsten in de omgang van verlies, zijn er ook verschillen aan te wijzen. Dingen die kenmerkend zijn in het verlies van een partner.
Voor het maken van het Liefste Partner Schrijfprogramma hebben we verschillende lotgenoten geïnterviewd over het rouwproces na het overlijden van hun partner. Daaruit kwamen veel herkenbare ervaringen naar voren. Niemand herkent zich in alles, maar wellicht herken je jezelf in een van de kenmerkende ervaringen hieronder:
Deze ervaringen laten zien dat het verlies van een partner niet alleen om het gemis van de persoon zelf gaat, maar ook om de leegte in het dagelijks leven, de veranderingen in relaties en de zorgen over de toekomst. Weet nogmaals dat dit normaal is, en dat anderen ook soortgelijke gevoelens ervaren.
In de volgende paragraaf lees je hoe rouwverwerking bij een echtgenoot werkt, en vindt je voorbeelden wat je kunt doen in dit proces.
Het behoeft geen verdere uitleg dat het overlijden van een echtgenoot enorm grote en complexe gebeurtenis is. Als gevolg hiervan is het belangrijk te beseffen dat het verwerken van het overlijden van een partner dit ook is.
Het kan om deze reden zijn dat sommige mensen het gevoel hebben niet vooruit te komen. Ze vragen zich bijvoorbeeld af: Hoe pak ik mijn leven weer op? Wat te doen tegen eenzaamheid? Het zijn vragen die veel mensen stellen, en waarop geen eenvoudig antwoord bestaat. Toch zijn er wel manieren die wellicht een beetje steun en houvast kunnen geven.
Zoals je hiervoor hebt kunnen lezen kan het verlies van een echtgenoot een groot aantal verschillende emoties en gevoelens teweegbrengen. Hoewel het misschien spannend, eng of pijnlijk kan zijn, helpt het om de emoties niet weg te duwen maar ze voorzichtig – beetje bij beetje – toe te laten. Bijvoorbeeld door te praten met je omgeving, bepaalde muziek te luisteren of voor jezelf te schrijven. Woorden geven aan je rouw en gemis kan namelijk verlichting en inzicht geven.
Als je meer wilt weten over de effecten van schrijven lees dan dit artikel van Harvard, dit onderzoek verricht onder jongvolwassenen, positive psychology.com, of het boek van onderzoeker James. W. Pennebaker, de grondlegger van journaling.
Als je schrijven zelf eens een kans wilt geven en wilt weten wat het jou kan brengen, is het volgende schrijfprogramma misschien eens het proberen waard:
Uit onze interviews bleek ook dat veel nabestaanden het gevoel hebben dat alles op hen neerkwam. De zorg voor zichzelf of eventuele kinderen, het huishouden, maar ook het doorleven van de toekomst die jullie samen zouden beleven. Mensen die dit niet hebben meegemaakt kunnen er lastig een voorstelling van maken. Vanwege het onbegrip kiezen nabestaanden er soms voor om niet te ‘klagen’ en het voor zichzelf te houden. Wij raden aan om dit niet te doen, maar bijvoorbeeld te praten met een ervaringsdeskundige, therapeut of deel te nemen aan een lotgenotengroep.
In ons artikel hulp bij rouwverwerking vind je organisaties die kosteloos steun bieden, van een luisterend oor tot professionele begeleiding. Ook werken wij momenteel zelf aan een online lotgenotengroep. Wil je daar meer over weten, kijk dan op www.liefste.nu.
Een van de kenmerkende gevoelens en emoties die hierboven werd opgesomd, is het gevoel van eenzaamheid. Zelfs tijdens een fijne afleiding, kan het voelen alsof eenzaamheid altijd ergens op de achtergrond aanwezig is. Omdat je bijvoorbeeld weer thuiskomt in een leeg huis, of dagelijks slaapt in een bed wat nu veel te groot aanvoelt dan voorheen.
Eenzaamheid is een fenomeen dat ook los van rouwverwerking voorkomt bij veel mensen in het leven. Soms zonder onderliggende gebeurtenis. Na een overlijden wordt dit gevoel vaak versterkt en komt het boven. Geloof ons en vertrouw erop dat in ieder geval de intensiteit van de eenzaamheid in de loop van de tijd afneemt. Naast het houden van vertrouwen kan het ook helpen om zelf kleine dingen te doen. Bijvoorbeeld door gezamenlijke rituelen van jou en je partner in ere te houden, over hem of haar te praten, maar ook door contact te leggen met je omgeving. Een vriend, vriendin of familielid zomaar even bellen, of om iets ‘leuks’ te plannen. Ondanks dat het misschien zo is dat men jou minder belt dan ze je vlak na het overlijden van je partner beloofden, zit hier vaak geen onwil achter. Mocht je een drempel voelen om contact te leggen, doe het dan alsnog, je bent niemand tot last!
Het voelt vaak alsof de tijd stilstaat, terwijl de wereld om je heen doorgaat. Het ontwikkelen van een nieuwe routine kan houvast geven, maar het hoeft allemaal niet groots en direct op dit moment. Begin daarom klein: een dagelijkse wandeling, een oude hobby oppakken, of juist iets doen ter nagedachtenis aan je partner. Het kan soms ook helpen om te proberen om, naast de oude waardevolle herinneringen die je koestert, nieuwe herinneringen te maken. Het leven oppakken en dingen ondernemen betekent immers nooit dat je je partner vergeet of tekortdoet; het betekent slechts dat je manieren probeert te vinden om verder te leven met het gemis.
Wij schreven eerder een artikel wat je wellicht op weg kan helpen in rouwverwerking:
Een tweede belangrijke mantra is dat je het verlies niet alleen helemaal alleen hoeft te dragen. Met name als het verdriet zo intens en overweldigend is, kan professionele begeleiding een goede bron van steun vormen. Zo bestaan er verschillende psychologen of rouwtherapeuten die naar je luisteren en samen met jou een manier kunnen zoeken in het omgaan met het gemis en verdriet. Er bestaan ook therapeuten die zelf hun partner zijn verloren en daardoor beter kunnen begrijpen wat jij doormaakt. Weet dat het krijgen van hulp, professioneel of niet, geen teken van zwakte is maar juist van moed. Als je twijfelt of je hulp nodig hebt in jouw situatie, lees dan ons artikel over rouwtherapie. Daarin leggen we uit hoe je erachter komt wanneer therapie raadzaam is, welke vormen van therapieën bestaan, en of het vergoed wordt. Je kunt het artikel hier lezen:
Rouwverwerking na het overlijden van een partner is zoals beschreven een zwaar proces. En later wanneer je terugkijkt op je leven, blijkt het waarschijnlijk een van de moeilijkste perioden in je leven. Alsof je leven is gebarsten. Maar zo zei Leonard Cohen “Dat is hoe het licht naar binnen komt”. Juist door het ervaren van de rouw, de barst, wordt op enig moment wellicht de mogelijkheid geschept om de andere kant, het licht, intenser te ervaren.
Weet dat vrijwel alle lotgenoten die zijn of haar partner verliezen uiteindelijk weer ‘gelukkig’ zijn. Betekent dit dat het precies zo wordt als voorheen? Nee. Het betekent vaak dat men gelukkig zijn herdefinieerd, een andere betekenis eraan geeft.
Sommige nabestaanden voelen na het overlijden van hun partner een drang om alles uit het leven te halen en weer ‘gelukkig’ te zijn. Om nog meer te genieten en kleine dingen te waarderen. Niet alleen voor zichzelf, maar ook als een soort morele verplichting naar de overleden partner. Simpelweg omdat hen wel de extra tijd is gegund. Het kan zijn dat je dit herkent, of juist helemaal niet. Geef jezelf in ieder geval de tijd en de ruimte om jouw geluk te herdefiniëren.
Uit de interviews met lotgenoten bleek dat deze vraag steeds anders werd beantwoord. Logisch, als je bedenkt dat ieder rouwproces uniek is en het, zoals we eerder schreven, allemaal oké is wat je voelt of niet voelt. Ook of je nu wel voor iemand iets voelt of niet, daar kun je zelf niets aan doen. Probeer je niets van je omgeving aan te trekken, want die zal in beiden gevallen iets te zeggen hebben. Dat het raar is dat je helemaal niet open staat voor een relatie, of dat je juist wel open staat voor een relatie – misschien te snel zelfs. Ons advies is daarom ook om met mensen te praten in je omgeving die je vertrouwt (bijvoorbeeld een goede vriend of vriendin of therapeut) of schrijf (zonder oordeel) voor jezelf op wat je op dit moment voelt.
Hoewel niet iedereen dit ervaart, is het normaal dat sommige nabestaanden op een gegeven moment een gevoel van intimiteit en verbondenheid met iemand anders missen. Iemand waar ze als vrienden leuke dingen mee kunnen doen, kunnen praten over de rouwverwerking van hun partner (omdat de ander misschien hetzelfde heeft meegemaakt), of juist iemand waar ze ook fysiek intiem mee kunnen zijn.
Mocht jij iets voelen; reflecteer vooral voor jezelf wat je voelt en waarom. Misschien zelfs door kleine stappen vooruit te zetten om te zien wat iedere stap met je doet. Het opnieuw openstellen van je hart is vaak een verwarrend proces en vraagt veel moed en een nieuwsgierig blik (zonder oordeel). Laat je in deze verkenning in ieder geval niet tegenhouden door je omgeving, maar ook niet door je kritische zelf: iedereen rouwt op zijn eigen manier en op zijn eigen tijd, en jij dus ook!
Heb je niet helemaal de informatie gevonden die je zocht? We schreven meerdere artikelen over rouwverwerking die je wellicht verder kunnen helpen. Lees de artikelen hier:
Wil je meer weten over onze schrijfprogramma’s?
Schrijven over je verlies biedt een veilige ruimte om je emoties te verkennen, je verdriet te omarmen en je eigen stem te horen. Daardoor kan schrijven heel erg behulpzaam bij bij rouwverwerking.
Liefste begeleidt je met zachte schrijfoefeningen die je helpen helderheid en rust te vinden, op jouw manier en in jouw tempo.
